Konkordato ve tasarrufun iptali davası nedir?

Konkordato mühletinde tasarrufun iptali davası, borçlunun mal ve haklarını alacaklıların zararına elden çıkarması hâlinde alacaklının bu işlemin kendisine karşı hükümsüz sayılmasını istemesidir. Dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 277 ve devamındaki hükümlerdir. Konkordato ise borçlunun alacaklılarıyla mahkeme denetiminde yaptığı yeniden yapılandırma anlaşmasıdır; borçlu önce geçici, sonra kesin mühlet alır. Mühlet takipleri ve borçlunun işlemlerini etkilediği için iptal davasında hangi kuralın uygulanacağı sık sorulur.

Mühlet kararı iptal davası açılmasına engel midir?

Hayır. Öğretide savunulan görüşe göre mühlet kararı verilmesi tek başına iptal davası açılmasına engel değildir. Borçlunun mühletten önce veya mühlet içinde yaptığı iptale tabi tasarruflar için dava açılabilir. Mühlet, borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takip yapılmasını durdurur; ancak işlemin iptali yolunu kapatmaz. Kanunda bu konuda açık bir düzenleme bulunmadığından uygulamada tereddütler yaşanabilir ve sonuç somut olaya göre değişebilir.

Mühlet içinde borçlunun yaptığı işlemler iptal edilebilir mi?

Şartları varsa evet. Mahkeme aksi yönde karar vermedikçe borçlu, kanundaki kısıtlamalar dışında mühlet içinde de mal ve hakları üzerinde tasarrufta bulunabilir. Bazı işlemler komiserin iznine bağlanmış olsa bile, komiserin izin vermesi bu işlem aleyhine iptal davası açılmasına engel sayılmaz. Komiser, mühlet süresince borçlunun faaliyetlerini denetleyen kişidir. İşlem iptal sebeplerini taşıyorsa alacaklı İİK m. 278 ve devamına göre dava açabilir.

Mahkemenin izin verdiği işlemler de iptal edilebilir mi?

Yürürlükteki düzenlemeye göre evet. Mahkemenin, İİK m. 297/2 kapsamında izin gerektiren bir işleme izin vermesi, o işlemin iptal davasına konu olmasını kendiliğinden engellemez. İşlem iptal şartlarını taşıyorsa dava açılabilir. Öğretide bu durumun işlem yapılan üçüncü kişi için belirsizlik doğurduğu ve konkordatonun yeniden yapılandırma amacıyla bağdaşmadığı ileri sürülmekte, İsviçre hukukundaki gibi bir düzenleme önerilmektedir. Bu bir kanun önerisidir, yürürlükteki hukuk değildir.

Konkordato tasdik edilirse iptal davası açılabilir mi?

Öğretideki görüşe göre borçlu tasdik edilen konkordatoya uygun olarak borcunu ödemeye devam ettiği sürece iptal davası açılamaz. Borçlu konkordatoya aykırı davranır, borcunu ödemez ve alacaklının icra takibi sonuçsuz kalırsa alacaklı iptal davası açabilir. Mühlet; borçlunun feragati, konkordatonun tasdiki veya talebin reddi ile borçlunun iflasına karar verilmesi gibi hâllerde sona erebilir. Kanunda bu konuda açık hüküm bulunmadığından değerlendirme olaya göre yapılır.

Aciz belgesi iptal davasında dava şartı mıdır?

Genel olarak iptal davasında alacaklının elinde aciz belgesi bulunması aranır. Aciz belgesi, borçlunun malvarlığının borcu karşılamadığını gösteren ve icra takibi sonunda alınan belgedir. Öğretide, alacaklı mühletten önce takip yapıp belge almışsa bunun mahkemeye sunulmasının dava şartı sayılması, mühlet nedeniyle takip yapamamışsa sayılmaması gerektiği savunulur. Tasdik hâlinde de belge aranmamalıdır; çünkü tasdik, paraya çevrilmemiş hacizleri düşürür ve belge alınmasını imkânsız kılabilir.

İptal davası açma süresi nasıl hesaplanır?

Kanundaki genel dava açma süresi beş yıllık hak düşürücü süredir; yani bu süre geçtikten sonra dava hakkı sona erer. Öğretide, alacaklı mühletten önce takip yapmış ve aciz belgesi almışsa mühletin süreyi durdurmaması gerektiği belirtilir. Alacaklı takip yapmamış ve belge alamamışsa mühlet sona erinceye kadar sürenin durması gerektiği savunulur. Kanunda açık düzenleme bulunmadığı için süre hesabının her olayda dikkatle yapılması gerekir.

Şüpheli dönem mühlet tarihinden itibaren nasıl hesaplanır?

Öğretide, bağışlama ve ivazsız tasarruflar ile aciz hâlinde yapılan tasarruflarda iptal sebeplerine ilişkin sürelerin geçici mühletin verildiği tarihten geriye doğru hesaplanması gerektiği savunulur. Bu süreler normalde haciz veya iflas tarihinden geriye doğru işler; mühlet içinde haciz ya da iflas yoluyla takip yapılamadığı için başka bir başlangıç noktası gerekir. Zarar verme kastıyla yapılan tasarruflarda ise iptal süresinin mühlet veya etkilerinin sürdüğü dönem boyunca durması gerektiği ifade edilir.

Alacaklı, borçlu ve üçüncü kişiler nelere dikkat etmeli?

Alacaklı bakımından işlemin tarihi, mühlet kararının tarihi, elde aciz belgesi bulunup bulunmadığı ve sürelerin işleyişi birlikte kontrol edilmelidir. İşlem yapılan üçüncü kişi bakımından ödenen bedelin gerçekliği, işlemin komiser veya mahkeme iznine bağlı olup olmadığı ve bunun belgelenmesi önemlidir; ancak izin bulunması iptal riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Borçlu bakımından ise mühlet içindeki işlemlerin alacaklıları zarara uğratmayacak şekilde ve denetim altında yapılması gerekir.

Sonuç ve hukuki değerlendirme

Konkordato mühleti verilmesi, iptale tabi tasarruflara karşı dava açılmasını öğretideki görüşe göre engellemez; mühlet öncesi ve mühlet içindeki işlemler İİK m. 278 ve devamı çerçevesinde incelenebilir. Aciz belgesi, dava açma süresi ve tasdik sonrası dava hakkı gibi konularda kanunda açık hüküm bulunmaması belirsizlik yaratmaktadır. Bu nedenle sonuç, işlemin tarihine, mühlet sürecine ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez.

Sık sorulan sorular

Konkordato mühleti verilmesi iptal davasını engeller mi?

Hayır. Öğretideki görüşe göre mühlet kararı iptal davası açılmasına engel değildir; borçlunun mühletten önceki ve mühlet içindeki iptale tabi işlemleri için dava açılabilir.

Komiser izin verdiyse işlem iptal edilemez mi?

Komiserin izni, işlem aleyhine iptal davası açılmasına engel değildir. İşlem iptal sebeplerini taşıyorsa İİK m. 278 ve devamına göre dava açılabilir.

Konkordato tasdik edildikten sonra iptal davası açılabilir mi?

Borçlu tasdik edilen konkordatoya uygun ödeme yaptığı sürece açılamaz. Konkordatoya aykırı davranırsa ve alacaklının takibi sonuçsuz kalırsa dava yolu açılabilir.

Aciz belgesi olmayan alacaklı dava açabilir mi?

Mühlet nedeniyle takip yapamayan alacaklı için aciz belgesinin dava şartı sayılmaması gerektiği öğretide savunulmaktadır. Mahkemenin yaklaşımı somut olaya göre değişebilir.

İptal davası açma süresi ne kadardır?

Kanundaki genel hak düşürücü süre beş yıldır. Mühlet nedeniyle sürenin durup durmayacağı kanunda açıkça düzenlenmediğinden olaya göre değerlendirilir.

Kaynaklar ve hukuki dayanak

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut uyuşmazlığın belgeleri, işlem tarihi ve uygulanacak güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.